(Kinh tế) - Trong thời gian vừa qua, nhiều dự án liên quan đến nhà thầu Trung Quốc đã trở thành “điểm nóng” gây bức xúc. Tại sao nhà thầu Trung Quốc bỏ giá đấu thầu rất rẻ, nhưng rất nhiều người dân không ủng hộ?

Nhìn vào thực tiễn đời sống, chúng ta không khỏi hoang mang bởi có không ít những hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ kém chất lượng của Trung Quốc đang bủa vây ta. Đặc biệt, sự hiện diện của các nhà thầu Trung Quốc trong các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng đang trở thành nỗi ám ảnh của người dân. Như một lời tiên đoán ngầm, hễ dự án nào nhà thầu Trung Quốc xuất hiện sẽ là dấu hiệu cho biết dự án đó sẽ chậm tiến độ, đội vốn thi công và chất lượng công trình không đảm bảo. Đơn cử như công trình xây dựng đường sắt trên cao tại Hà Nội, sau bao lần trì hoãn, đội vốn, những tưởng công trình này sẽ hoàn thành vào cuối năm 2017 nhưng dự án này lại tiếp tục chậm tiến độ thêm 11 tháng. Và hiển nhiên, khi dự án này chậm tiến độ thì chắc chắn nó sẽ kéo theo đội vốn đầu tư.

Tuyến đường sắt Cát Linh - Hà Đông do nhà thầu Trung Quốc tiếp tục “vỡ kế hoạch”, chậm thêm 11 tháng

Tuyến đường sắt Cát Linh – Hà Đông do nhà thầu Trung Quốc tiếp tục “vỡ kế hoạch”, chậm thêm 11 tháng

Hiện nay, có rất nhiều công trình do nhà thầu Trung Quốc thi công trên đất nước Việt Nam đang gặp phải trục trặc lớn. Ví dụ như nhà máy đạm Ninh Bình thuộc tập đoàn lọc hóa dầu Việt Nam – Vinachem, do nhà thầu thi công chậm tiến độ cùng với dây chuyền công nghệ không đảm bảo nên doanh nghiêp phải gồng mình để trả nợ cho khoản vay phía Trung Quốc. Nghịch lý hơn, do công nghệ không đảm bảo nên khi đưa vào sử dụng bị hỏng thường xuyên và càng sản xuất càng lỗ nặng. Hay như Dự án nâng cấp Nhà máy lọc dầu Cát Lái, những ngày vừa qua, nhiều trang báo cũng đưa tin cảnh báo về việc sử dụng dây chuyền công nghệ của Trung Quốc. Thậm chí, cả Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Công an cũng phải đề nghị chủ đầu tư xem xét lại việc sử dụng công nghệ của nước nào.

Những “cái bẫy” kinh tế

Nhìn vào thực tế, dường như chúng ta đang bị mắc vào một cái bẫy từ phía các nhà thầu Trung Quốc, đó là bẫy giá rẻ. Không khó để nhận ra một điều, hàng hóa nhập khẩu từ phía Trung Quốc là rất rẻ. Thậm chí, đến cả việc bỏ thầu các công trình, dự án xây dựng, những công ty phía nước bạn cũng tiếp tục sử dụng chiêu bài bỏ thầu giá rẻ. Gía rẻ dường như đã trở thành một “chiêu bài’ của Trung Quốc để “hút tiền” vào túi của mình. Nhiều khi, giá bỏ thầu của phía bạn rẻ đến mức không tưởng, khiến chúng ta vui như mở cờ trong bụng (do tưởng chỉ phải đầu tư rất ít mà lại có được công trình hiện đại). Vậy nhưng cuối cùng thì sao? Tất cả đều bị vỡ mộng. Chúng ta bị chậm tiến độ thi công, bị lắp đặt những dây chuyền, công nghệ lạc hậu nên cuối cùng, lợi bất cập hại, thiệt hại luôn nằm ở phía ta.

Có bao giờ bạn tự hỏi: tại sao các chủ đầu tư Trung Quốc chậm tiến độ, đội vốn xây dựng nhưng chúng ta lại phải chịu chi phí gia tăng hay chưa? Bởi trên lý thuyết, khi chủ thầu làm việc chậm tiến độ thì không những họ phải bỏ ra tiền túi để bù đắp chi phí mà thậm chí còn bị phạt ngược lại? Nghiên cứu về các dự án do doanh nghiệp Trung Quốc thi công, tôi thấy một điều khá lạ là hầu hết trong hợp đồng, phía công ty Trung Quốc đều khéo léo đưa kèm những điều kiện có phần “bất lợi” cho Việt Nam. Và đặc biệt, các doanh nghiệp nước bạn đều rất thông minh để tìm ra “lý do” nhằm đẩy trách nhiệm cho phía Việt Nam nếu dự án bị chậm tiến độ và đội vốn. Chẳng hạn như phía bạn yếu cầu chúng ta phải hoàn thành giải phóng mặt bằng trong một thời hạn nhất định (thời hạn này rất có lợi cho phía doanh nghiệp đấu thầu), nếu không, dù dự án có bị chậm, đội vốn cũng không chịu trách nhiệm.

Cuối cùng, vì rất nhiều lý do mà chúng ta liên tiếp “mắc bẫy” giá rẻ của các nhà thầu Trung Quốc. Việc này khiến cho tình hình triển khai thi công dự án không đạt được như dự định, gây thiệt hại lớn về kinh tế. Cùng với đó, thiệt hại lớn hơn mà chúng ta phải gánh chịu là quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội gắn với dự án cũng bị phá bỏ.

Đừng ham “hàng” giá rẻ, vì cái gì cũng có cái giá của nó. Hãy là người “tiêu dùng” thông thái

Đừng ham “hàng” giá rẻ, vì cái gì cũng có cái giá của nó. Hãy là người “tiêu dùng” thông thái

Không phải rẻ là tất cả

Không phải ngẫu nhiên mà ông bà ta lại nói “của rẻ là của ôi”. Trên đời, có rất ít người may mắn gặp phải của rẻ nhưng chất lượng tốt. Trong làm ăn kinh doanh, lợi nhuận luôn là cái đích mà người ta hướng đến, rất ít ai sẵn sàng làm không công cho người khác bao giờ. Chính bởi vậy, việc các doanh nghiệp Trung Quốc bỏ thầu giá rẻ và thắng thầu chưa hẳn là điều đáng mừng.

Chúng ta không phủ nhận, có rất nhiều doanh nghiệp Trung Quốc làm ăn uy tín, có chất lượng và chi phí mà họ đòi hỏi ở một mức độ vừa phải, có phần thấp hơn các doanh nghiệp đến từ các quốc gia khác như Nhật, Đức, Mỹ… Tuy nhiên, rẻ cũng chỉ ở một mức độ nhất định chứ không phải rẻ quá như cách mà không ít doanh nghiệp đang bỏ thầu tại Việt Nam. Việc họ bỏ thầu giá rẻ thì điều hiển nhiên là họ sẽ phải dùng những dây chuyền công nghệ giá rẻ, sử dụng những nguyện vật liệu giá rẻ để có thể bảo đảm lợi nhuận.

Trong bối cảnh hiện nay, thiết nghĩ, khi bỏ tiền đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng thì không nên ham giá rẻ để rồi lợi bất cấp hại. Tôi không có ý kì thị nhà thầu phía Trung Quốc nhưng rõ ràng, những rắc rối phát sinh từ các công trình do nhà thầu phía Trung Quốc thi công là rất lớn. Bởi vậy, mong rằng trong thời gian tới, khi tiến hành đấu thầu thì các cơ quan có thẩm quyền không nên chỉ nhìn vào mức giá mà các doanh nghiệp đưa ra.

Chúng ta cần đánh giá cẩn thận, tỉ mỉ, xem xét kỹ lưỡng các điều kiện đi kèm của các nhà thầu. Và đặc biệt, chúng ta phải xem xét tính khả thi trong mức giá các doanh nghiệp bỏ thầu với dây chuyền công nghệ mà họ sử dụng, lợi nhuận mà họ có thể đạt được để từ đó quyết định. Muốn vậy, ta phải lựa chọn được những chuyên gia tham gia vào hội đồng đánh giá, xây dựng được các tiêu chí đánh giá cụ thể và loại trừ tất cả những tiêu cực có thể xảy ra trong quá trình chấm thầu.

Hiện nay, nước ta đang đẩy mạnh đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, làm nền tảng thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Nếu không muốn “tiền mất tật mang”, nếu không muốn bị mắc vào những chiếc bẫy nguy hiểm từ bên ngoài thì chúng ta phải thông minh, sáng suốt khi lựa chọn nhà thầu thi công công trình, đừng vì ham giá rẻ mà rồi lợi bất cập hại.

Cộng tác viên Bảo An

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@quochoi.org
Thích và chia sẻ bài này trên