(Cư dân mạng) - Tuần lễ cấp cao APEC 2017 diễn ra tại Đà Nẵng với chủ đề “Tạo động lực mới, cùng vun đắp tương lai chung” đã thành công tốt đẹp với nhiều dấu ấn, đó là những đồng thuận, cam kết và tuyên bố chung giữa các nền kinh tế thành viên. Trên cương vị chủ nhà, điều Việt Nam đạt được không đơn thuần chỉ là quảng bá hình ảnh và nâng cao vị thế, mà đó còn thực sự là những mục tiêu chiến lược trong dài hạn.

Cái bắt tay của Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Cái bắt tay của Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch nước Trần Đại Quang

Đồng thuận mới về TPP

Trước tiên, đó là tin mừng về những tiến bộ trong đàm phán TPP, sau khi nước Mỹ dưới thời Tổng thống Trump đơn phương rút lui khỏi Hiệp định. Tại APEC 2017 lần này, 11 nước còn lại (dẫn đầu là Nhật – nền kinh tế lớn nhất) đã thống nhất tên gọi mới cho một Hiệp định TPP không có Mỹ là Hiệp định Đối tác Tiến bộ và Toàn diện xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Mặc dù tới gần giờ chót, quá trình đàm phán dường như đã rơi vào bế tắc khi Canada bày tỏ ý muốn rút lui, tuy nhiên các bên sau đó đã cùng ngồi lại và đưa ra được tuyên bố chung, khẳng định các nước TPP đã thống nhất được những vấn đề cốt lõi theo hướng “giữ nguyên nội dung của Hiệp định TPP”, nhưng cho phép các thành viên “tạm hoãn một số ít các nghĩa vụ” để đảm bảo sự cân bằng trong bối cảnh mới.

Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh và Bộ trưởng Kinh tế Nhật Motegi trong cuộc họp báo về Hiệp định TPP mới

Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh và Bộ trưởng Kinh tế Nhật Motegi trong cuộc họp báo về Hiệp định TPP mới

Theo nhận định của nhiều chuyên gia, Việt Nam vẫn sẽ là nước nhận được nhiều lợi ích từ CPTPP, kể cả khi thiếu vắng Mỹ – thị trường xuất khẩu và mang lại thặng dư lớn nhất cho Việt Nam. Cụ thể, dù lợi ích mà TPP 11 mang lại cho Việt Nam, như tăng trưởng xuất khẩu và tăng GDP không lớn như với TPP 12 (có mặt Mỹ), tuy nhiên việc tham gia vẫn tốt hơn là không có gì. Quan trọng hơn, đây là một cơ hội để Việt Nam tự tái cấu trúc nền kinh tế, hoàn thiện thể chế và nâng cấp mô hình quản trị để đáp ứng những tiêu chuẩn cao của thế giới, đặt biệt là hiệp định TPP. Ngoài ra, khả năng Mỹ quay lại TPP trong hoặc sau nhiệm kỳ của ông Trump hãy còn để ngỏ, và ông Trump cũng từng bày tỏ ý định xúc tiến các hiệp định thương mại tự do song phương (FTA) với những nước TPP (trong đó có Việt Nam) thay vì tham gia hiệp định. Do đó, đây thậm chí còn là một cơ hội đối với Việt Nam vì chúng ta sẽ có thêm thời gian chuẩn bị và hoàn thiện đổi mới.

Quan hệ chiến lược

Mặc dù không thể phủ nhận tầm quan trọng đặc biệt của APEC – Diễn đàn Hợp tác với sự quy tụ của 21 nền kinh tế ở cả hai bờ Thái Bình Dương, chiếm tổng cộng 39% dân số, 59% GDP và 48% thương mại toàn cầu, tuy nhiên giữa các thành viên APEC lại tồn tại quá nhiều cách biệt, cùng với đó là mức độ ảnh hưởng và chi phối của Trung Quốc đang ngày một gia tăng – điều mà cả Mỹ hay Nhật đều không mong muốn, khiến 2 cường quốc này phải đi tìm hướng tiếp cận mới để tái định hình trật tự (kinh tế) cùng các mục tiêu chiến lược trong khu vực. Với Việt Nam, mặc dù đã tham gia APEC gần 20 năm nay, tuy nhiên kinh tế của chúng ta vẫn chưa được phát triển như đúng tiềm năng, hãy còn tụt hậu và nhiều yếu kém. Cũng giống như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á – ASEAN, APEC không thể là cứu cánh, chúng ta cần những sân chơi mang tính chiến lược sâu hơn như TPP hay hiệp định thương mại tự do với Mỹ, Nhật.

Dù rất quan trọng, song cả APEC lẫn ASEAN đều không thể là cứu cánh

Dù rất quan trọng, song cả APEC lẫn ASEAN đều không thể là cứu cánh

Có thể thấy chuyến công du lần này của ông Trump sang châu Á (bắt đầu từ hôm 5/11), với 5 chặng dừng chân tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam và Philippines là một chỉ dấu cho thấy chính quyền của ông đã nhận ra tầm quan trọng và bắt đầu có những sự điều chỉnh cho chính sách xoay trục sang châu Á. Cách đây vài tuần, trong bài nói chuyện tại Trung tâm nghiên cứu chiến lược Quốc tế CSIS tại Washington DC, Ngoại trưởng Rex Tillerson đã dùng thuật ngữ “kinh tế chụp giật” (predator economics) để nói về cách người Trung Quốc đang triển khai các dự án hạ tầng cho giấc mơ “Một Vành đai Một Con đường” (của ông Tập) với những thỏa thuận tài chính làm phương hại các quy chuẩn quốc tế. Đã đến lúc Mỹ phải có chiến lược đối phó với Trung Quốc (cả kinh tế lẫn quân sự) và Việt Nam là một mắt xích quan trọng – không thể không tính tới trong bất cứ phương án nào.

Ông Trump rời Hà Nội với những hứa hẹn về một tương lai hợp tác tốt đẹp giữa hai nước

Ông Trump rời Hà Nội với những hứa hẹn về một tương lai hợp tác tốt đẹp giữa hai nước

Cách đây hơn nửa thế kỷ, người dân Đà Nẵng ngơ ngác chứng kiến những toán lính thủy đánh bộ Mỹ đổ bộ lên bãi biển Non Nước (mà ngày nay Trung Quốc tự nhận là Chinabeach) gây ra bao tang thương và tai họa cho đân tộc; còn trong tuần lễ APEC 2017 lần này, người dân đất biển miền Trung lại một lần nữa chứng kiến cuộc đổ bộ của gần 10.000 vị khách quý, song hãy còn quá sớm để biết hệ quả. Chỉ biết rằng, Việt Nam là nước Đông Nam Á đầu tiên mà Tổng thống Trump tới thăm, và ông cũng là Tổng thống Mỹ đầu tiên thăm Việt Nam ngay trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ. Sang năm 2018, lần đầu tiên một tàu sân bay Mỹ sẽ thăm chính thức Cam Ranh, như một cử chỉ “tượng trưng” cho mối quan hệ quốc phòng đang ngày càng lớn mạnh giữa hai nước vốn là cựu thù, và dấu hiệu cho thấy Việt Nam sẽ trở nên “cương quyết” hơn đối với những vấn đề đối ngoại.

Tàu sân bay Mỹ có thể thăm chính thức Cam Ranh vào đầu năm 2018

Tàu sân bay Mỹ có thể thăm chính thức Cam Ranh vào đầu năm 2018

Điều mà chúng ta cần làm sau APEC 2017, nhất là trong chính sách đối ngoại, đó là nên thúc đẩy và tham gia một liên minh chiến lược (ngoài ASEAN) bao gồm các đối tác có chung lợi ích an ninh tập thể (cả về kinh tế, chính trị và quốc phòng) như Mỹ, Nhật, Úc, Ấn Độ, … để giữ vững nền độc lập và toàn vẹn chủ quyền. Đây là một liên minh nhằm mục đích phòng vệ chứ không phải để chống lại bất cứ ai. Không một thành viên nào khác trong ASEAN (kể cả nước lớn nhất như Indonesia hay giàu nhất như Singapore) vốn đã bị phân hóa mạnh, có đủ khả năng để một mình đương đầu với Trung Quốc, nhất là tại khu vực Biển Đông.

Liên minh là để tự bảo vệ mình, không phải để chống lại ai

Liên minh là để tự bảo vệ mình, không phải để chống lại ai

Thay lời kết

Việt Nam đang thực sự đứng trước thời vận lớn, cơ hội không có nhiều và hoàn toàn có thể tuột khỏi nếu không biết nhanh tay nắm lấy. Chúng ta nhất thiết phải đổi mới thể chế toàn diện, cả về kinh tế lẫn chính trị, vì để đối phó với những dã tâm của Trung Quốc thì rất nên phải có một thể chế ưu việt hơn của họ. Càng để lâu thì cái giá phải trả sẽ càng đắt, và chúng ta có lẽ cũng không thể chỉ mãi đứng quan sát và chờ đợi những động thái từ láng giềng phương Bắc (trước sau gì cũng phải thay đổi), để rồi khi đó mới làm theo thì chắc chắn đã quá muộn.

CTV Hải Đăng

Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@quochoi.org
Thích và chia sẻ bài này trên